طراحی سنتی فرش دستباف
Traditional Carpet Design
قالب وبلاگ
نويسندگان

عمواوغلی قالی لری

هنر، این همزاد بشر در ظرف بلورین اندیشه با پیرهنی از حباب در شهر باد. بر روی امواج دریا همچو کندوی عسل روان . مرگ هر یک از عضو آن با نیش زهرآگین زنبور عسل مومیائی می‌شود در قطره باران . 
آنچه که بیش از پیش توجه پژوهشگران قالی را به خود جلب می‌کند وجود اساتیدی است که هر یک به نوعی در عرصه طرحهای اصیل و سبکهای متنوع قالی به فعالیت پرداخته‌اند و آثار ارزشمندی به یادگار گذارده‌اند، یکی از این اساتید بزرگ قالی بافی ایران بی‌شک عمو اوغلوست که مختصر تحقیق و پژوهش را در فعالیتهای ایشان از وظایف خودم می‌دانم.

تاریخ قالی بافی مشهد
بررسی تاریخ قالی بافی مشهد تا حدودی توام با مشکل است بنابر نوشته‌ها و مدارک موجود ، قدیمی‌ترین قالی در این شهر منسوب به دوره شاه عباس کبیر (996 تا 1038هـ.ق) است که به دستور او جهت مقبره‌ها بافته شد. ولی بعد از آن، تا اوایل قاجار هیچ نوع فعالیت گسترده‌ای از قالی بافی در دست نیست. همان زمان که بازرگانان تبریزی برای گسترش صادرات قالی دست به تاسیس کارگاههای متمرکز در برخی شهرها و از جمله در مشهد زدند.
استاد عبدالمحمد عمواوغلی
محمد کهنمویی اهل کهنموی آذربایجان (روستای مابین اسکو و کندوان) با اشتغال در حرفه نساجی و ابریشم بافی و تجارت از تولید کنندگان صاحب نام تبریزی بود.
در سال 1250 هـ. ق وارد مشهد شد و ضمن تغییر شهرت خود از کهنمویی به عمواوغلی حرفه نساجی را رها کرد و به کار تولید و بافت قالی روی آورد. محمد عمواوغلی صاحب دو پسر به نامهای عبدالمحمد و علیجان شد که هر دو فرزند او نیز در امر تولید قالی در مشهد به فعالیت پرداختند.
استاد عبدالمحمد عمواوغلی در کنار بزرگان تولید و طراحی قالی ایران از چهره‌های انگشت شمارث است که به هنر قالی بافی ارزش و اعتلای ویژه‌ایی بخشید، وی به همراه برادرش در کارگاههای متعدد قالیبافی به کار پرداخت. بیشتر کارگاههای او در روستاهای محمودآباد (شش کیلومتری مشهد)_ طرقبه (از ییلاقات مشهد)_ درخش و شاندیز قرار داشت.
استاد عبدالمحمد عمواوغلی در تهیه نقشه‌های منحصر به فرد و رنگ آمیزی مواد مورد استفاده در قالی بافی تبحر خاصی داشت.
طراحانی نظیر «عبدالکریم» اهل کرمان و استاد «عبدالحمید صنعت نگار» بر روی این قالی‌ها طرحهای بی‌بدیلی را نقش کرده‌اند.
(عبدالحمید صنعت نگار در سال 1287 در کرمان متولد شد و در 12 سالگی پس از عزیمت به مشهد همراه پدرش به طرح و نقشه کشی قالی‌ها مشغول شد. عبدالحمید صنعت نگار درباره عمواوغلی می‌گوید: او مرد ساده‌ایی بود و به قالی‌بافی عشق سرشار داشت. ولی ثروت زیادی نداشت.
غالب اوقات نیز نقشه‌های دلخواه را از جمله نقشه‌های سروناز و لچک ترنجی را سفارش می‌داد. بعد از برچیده شدن کمپانی‌های خارجی بود که تواناییهای برادران عمواوغلی بر روی قالی‌ها شکل واقعی گرفت).
از آنجایی که بیشتر قالی‌های عمواوغلی سفارشی بود، از طرحهایی که در دو کتاب قطع بزرگ، که گویا از انگلستان برایش فرستاده بودند و در آنها تصاویر و نقشه‌های فراوانی از قالیهای قدیم ایرانی از زمان صفویه و قبل از آن و همچنین تصاویری از قالی‌های موزه‌ای خارج از ایران وجود داشت الگو برداری می‌کرد، و نیز خود با تجربه‌‌ایی که در طول سالیان بدست آورده بود دخل و تصرفاتی در این طرحها صورت می‌داد.
در مورد رنگرزی و استفاده از رنگهای گیاهی کمتر کسی را می‌توان هم طراز او یافت. مواد رنگرزی استاد معمولا قرمزدانه، نیل، پرطاووس، برگ مو و پوست گردو بود که بنا بر میزان استفاده ، رنگ مورد نظر را تهیه می‌کرد تا در زمان بافت از دو رنگی و رگه‌دار شدن قالی جلوگیری شود.
رجشمار قالی‌های عمواوغلی بین 40 رج تا 150 رج متغیر بود و اکثر قالی‌ها دارای حاشیه‌های طولی و عرضی که گلیم بافی به صورت سراسری و متصل بافته می‌شد آخرین بافته وی نیز دو قطعه قالی 140 متری (10*14) بود که هم اکنون در کاخ مرمر و سعد آباد نگهداری می‌شود، رنگ این قالی‌ها کرم و نقشه آنها افشان است. که با استاد کاری عباسقلی‌ صابر تهیه گردیده است.
شاهکارهای قالی عمواوغلی
در سال 1314 برای باشگاه افسران یک قالی با طراحی همانند قالی شیخ صفی اردبیل به اندازه 407*628 سانتی متر بافته شد.
در حدود سالهای 1313 تا 1315 قالی شکارگاه با مساحت 86 متر، که یکی دیگر از قالی‌های نفیس عمواوغلی به شمار می‌رود.
قالی نقشه گلدانی که (کپی برداری از قالی معروف گلدانی در موزه هنر و صنعت وین در اتریش) هم اکنون در مجموعه قالی‌های قدیمی شرکت سهامی قالی ایران نگهداری می‌شود.
از دیگر شاهکارهای وی قالی معروف به کوزه‌کنانی که استاد طراحی آن عبدالحمید صنعت نگار است، سیسل ادواردز در کتاب معروف قالی ایران می‌نویسد: « قالی کوزه‌کنانی در حقیقت نمونه شگفت‌آور و شاهکار هنر قالی بافیست، که حد اعلای مهارت و استادکاری را در این حرفه نشان می‌دهد. در مدت 50 سال قالیهای نفیسی را در نقاط مختلف ایران و کشورهای مغرب زمین دیده‌ام، ولی قالی‌ای که توسط عمواوغلی بافته شده در زمره نفیس‌ترین قالیهای نوبافت جهان است. طرح متن و حواشی آن را باید زیبایی مطلق و جوهر زیبایی خواند. نقشهای سروناز و یا نگاره‌های ماری به طور زیبایی جلوه‌گری می‌کنند، که هر بیننده‌ای را تحت تاثیر قرار می‌دهد و چون ذره‌بین نداشتم نتوانستم گره‌ها را به طور دقیق شمارش کنم).


بعد از فوت استاد عبدالمحمد عمواوغلی در سال 1316 شمسی، برادرش علیجان عمواوغلی بعد از هشت سال دوری از کار قالیبافی از تهران به مشهد آمد و تا مدتی کار برادر را با جدیت دنبال کرد و سرانجام نیز در سال 1336 در سن 65 سالگی درگذشت.
چند سال پیش در مسابقات بین المللی نیویورک، قالی عمواوغلی در رتبه اول قرار گرفت و جایزه منتخب را از آن خود کرد.

سالها باید که تا یک مشت پشم از پشت میش
زاهدی را خرقه گردد یا شهیدی را کفن
قرنها باید که تا از لطف حق پیدا شود
با یزیدی در خراسان یا اویسی در قرن
امید بنام ، تبریز

[ ] [ ] [ مدیر ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

مالکی هستم، دانش آموخته و شاگرد طراحی سنتی فرش دستباف. در این وبلاگ سعی شده مطالبی در خور علاقمندان به فرش دستباف ایران زمین و همچنین اطلاعاتی درباره طراحی فرش دستباف ارائه گردد به امید استفاده ی علاقمندان عزیز.
امکانات وب